Аўқаттан зәҳәрлениўден абайлы болайық!

Аўқаттан зәҳәрлениўден абайлы болайық!

 

Жетерли муғдарда қәўипсиз ҳәм тойымлы азық-аўқат өнимлерине ийе болыў өмирди қоллап-қуўатлаў ҳәм саламатлықты сақлаўдың әҳимийетли факторы болып табылады.Дүнья жүзлик ден-саўлықты сақлаў шөлкеминиң мағлыўматларына тийкар, қурамында кеселлик қозғатыўшы бактериялар, вируслар, паразитлер, токсинлер яки зыянлы химиялық затлар сақлаўшы қәўипсиз болмаған азық-аўқат өнимлери диареядан баслап онкологиялық кеселликлерге шекемги 200 ден аслам кеселликлер себепшиси есапланады. Есап-китаплар бойынша усындай патасланған азық-аўқатлық затларды қабыллаў ақыбетинде ҳәр жылы жер жүзинде 600 миллион адам, демек ҳәр 10-адам кеселленеди ҳәмде 420 мың адам өлимине алып келеди. Аўқатланыў менен байланыслы кеселлик үлесиниң 40% ти 5 жасқа шекемги балаларға туўры келип, ҳәр жылы усы кеселликлер 125 мың баланың өмирин алып кетпекте.

Бүгинги қыс айында аўқатланыў менен байланыслы кеселликлерге алып келиўи мүмкин болған жағдайлар көплеп ушырасады, солар қатарында жаз ҳәм гүз айларында үй шәраятында

 

бастырылған консерваланған азық-аўқатларды ашып қабыллаў, «Жаңа жыл» байрамы қарсаңында байрам дәстүрханын түрли тағамлар менен безеў, балаларымызға байрам саўғалары ретинде кремли кондитер ҳәм химиялық араласпалы өнимлерди инам етиў сыяқлы жағдайлар киреди. Усы ўақытлары қәўипсиз болмаған азық-аўқатлық затларды қабыллаў ақыбетинде халық арасында аўқаттан зәҳәрлениў кеселлиги, салманоллёз, өткир ишек инфекциялары ҳәмде ең аўыр түри болған ботулизм кеселлиги келип шығыўы итималлығы асады.

«Ботулизм» кеселлиги аўқаттан зәҳәрлениўдиң ең аўыр түри болып есапланыўы, бул өткир ҳәм жүдә аўыр токсикоинфекция түрине кирип, адам организиминиң орайлық нерв системасын зыянландырыўшы ҳәм жоқары өлим көрсеткиши менен кешетуғынлығы себепли.

Жаз ҳәм гүз айларында писип жетилискен мийўе-палыз өнимлерин үй шәраятында консервалаў (мариновкаланған помидор, қыяр, патиссон, баклажан икрасы, мийўе компотлары ҳәм ерик қайнатпалары ҳ.т.б) даўамында ботулизм қозғатыўшылары менен патасланған мийўе-палыз өнимлерин пайдаланамыз. Әлбетте, биз үй шәраятында жетерли санитария-гигиена ҳәм технологиялық талапларды сақлай алмаймыз, сонлықтан кеселлик қозғатыўшылары консерва өнимине түсип, анаэроб яғный кислородсыз шәраятта көбейип, өзинен ботулотоксин ажыратады. Кеселлик қозғатыўшы консерва өнимниң сыртқы көринисин, дәмин, ийисин өзгертпеўи мүмкин, буны билместен қабыл етиўи арқалы адам аўқаттан зәҳәрленеди. Базыда консерва банка қақпағы бираз көтерилген, тынықлығы бузылған ҳәм басқада өзгерислер бақланыўы мүмкин, бул өнимниң зыянланғанлығынан дерек береди.

Ботулизм дәслеп жасырын кешеди, ол 12-24 сааттан бир неше күнге шекем созылыўы мүмкин. Жасырын дәўирдиң қаншаға созылыўы, кеселликтиң қандай кешиўи тийкарынан а

 

дам организмине түскен ботулизм қозғатыўшысы зәҳәриниң муғдарына байланыслы. Әдетте кеселлик тосаттан басланады: наўқастың иши қатады, бас аўырыў, бас айланыў ҳәм базыда жүректиң «тоқтап қалғандай» сезиледи. Буннан басқа, наўқастың аўзы қурғайды, ҳәлсизленеди. Соған қарамастан дене температурасы көтерилмейди. Соң ботулизмге тән белгилер: Ботулотоксин параличи нәтийжесинде, көриў нервин блоклап, адамда көзи қараңғыласып баратырғандай, көз алдында думан яки «тор» пайда болып атырғаны, затлар еки еселенип көриниўи, буннан басқа наўқаста көздиң қыйсайыўы, көз қарашығының кеңейиўи сыяқлы белгилер бақланады. Наўқас бир затты оқығанда қатарлар ҳәм ҳәриплер «секирип» кетиўинен де арыз етеди. Көзди ҳәрекетке келтириўши нерв хызметиниң бузылыўы нәтийжесинде наўқастың үстиңги қабағы төменге түсип қалады. Наўқастың бет жүзи, тили бир тәрепке тартылып кетеди. Жоқарыдағы белгилер менен бирге наўқас сөйлеўге ҳәм жутыныўға қыйналады. Наўқастың даўысы буўылып шығады, сақаўланып сөйленеди.

Ботулотоксин зәҳәри нервти параличлеў қәсийетине ийе болып, орайлық мийдеги дем алыў ҳәм жүрек искерлигине жуўап бериўши орайды блоклаўы нәтийжесинде, наўқастың өлимине алып келиўи мүмкин.

«Ботулизм» кеселлигин ҳеш қашан үй шәраятында емлеўге болмайды, егер де адам өзинде яки жақынларында жоқарыда көрсетилген кеселлик белгилерин сезсе, дәрҳал жақын турған емлеў профилактика мекемесине жолығыўы лазым. Ботулизм кеселлиги жуқпалы емес, яғный бир адамнан кинши адамға жуқпайды. Тек зыянланған азық-аўқатты жеў арқалы адамға өтеди.

Мүддети өткен, сапасы ҳәм қәўипсизлиги тастыйықланбаған, сапасына гүмән туўдыратуғын азық-аўқат өнимлер Сизиң ден-саўлығыңызға кери тәсир етиў итималы жоқарырақ болыўын есапқа алға

 

н халда, аўқаттан зәҳәрлениўдиң алдын алыўда пуқараларға төмендегилерге әмел етиў соралады:

  • Үй шәраятында таярланған консерва өнимлерин қабылламаў, бул өнимлерге қатаң қырағы болыў;
  • Консерва өнимлерин тек ғана турақлы саўда шақапшаларынан, арнаўлы орынларда ислеп шығылған, этикеткасындағы мағлыўматларға, сапасы ҳәм қәўипсизлигин тастыйықлаўшы ҳүжжетлерине, сақлаў шәраятына итибар бериўиңизди;
  • Дийхан базарларда, саўда комплекслери ҳәм көше бойларында жеке пуқаралар тәрепинен үй шәраятында таярланған, сапасы ҳәм қәўипсизлигин тастыйықлаўшы ҳүжжетлери болмаған азық-аўқат өнилерин сатып алмаў ҳәм қабылламаў;
  • Саўда орынларынан азық-аўқат өнимлерин сатып аларда, олардың этикеткасындағы мағлыўматларына, сапасы ҳәм қәўипсизлигин тастыйықлаўшы ҳүжжетлери (муўапықлық сертификаты яки санитария-эпидемиологиялық жуўмағы), сақлаў шәраятларына, сақлаў мүддетлери барлығына итибар бериўди;
  • Базарларда ҳәм саўда комплекслери ҳәм көшелерде жеке пуқаралар тәрепинен үй шәраятында таярланған консерва өнимлери, ҳәр түрли салатлар ҳәм дузламаларды сатып алмаң ҳәм қабылламаң;
  • Улыўма аўқатланыў орынларын (кафе, ресторан)да үй шәраятында таярланған, сапасы ҳәм қәўипсизлигин тастыйықлаўшы ҳүжжетлери болмаған консерва өнимлерди қабыллаўдан сақланың;
  • Той-мерекелеримиз тыныш өтиўи, келген қонақларымыздың саламатлығын сақламақшы болсақ, той дәстүрханларына үй шәраятында таярланған консерва өнимлерин, ҳәр қыйлы майонезли ҳәм тез бузылыўшы салатларды қоймаң;
  • Ашық ҳаўада, витринасыз шәраятта сатылып турған кондитер (торт, пирог, рулет ҳ.т.б) өнимлерин сатып алмаўыңызды, бул өнимлерди тек арнаўлы шәраятта сатылып турған турақлы саўда орынларынан сатып алыўыңызды;
  • Өзиңизде ҳәм жақынларыңызда қандайда кеселлик белгилерин сезсеңиз дәрҳал шыпакерге жолығыўыңызды сорап қаламыз.

Ҳүрметли пуқаралар өзимиз ҳәм жақынларымыздың саламатлығын сақлаў өз қолымызда екенлигин естен шығармайық!

ҚР Санитария-эпидемиологиялық тынышлық ҳәм жәмийет саламатлығы басқармасы Аўқатланыў гигиенасы бөлими меңгериўшиси: Баўыржан Сигаев