ВИРУСЛЫ  ГЕПАТИТ  “А”

     Вируслы гепатит А – жуқпалы кеселлик болып, вирус баўыр клеткаларын жарақатлайды. Вирус адам организмине аўыз арқалы зәрерленген суў ҳәм азық-аўқат затларын қабыллағанда, кишкене балалар ойыншық ҳ.т.б. затларды аўзына салған ўақытлары жуғыўы мүмкин. Кеселлик қоздырыўшысы вируслар көплеп муғдарда наўқастың дәрети, киши дәрети, силекейи, қусығы ҳәм дем алыў жолларының суйықлықлары арқалы ажыралып шығады. Сондай-ақ, наўқас пайдаланған буйымлардан (ыдыслар, төсеги, кийим-кеншеги, ойыншықлар, горшоклар, ҳәжетхана устағышлары арқалы) қарым-қатнас жолы менен жуғыўы мүмкин. Тазалық кағыйдаларын сақламаў, мийўе-палыз өнимлерин жуўмастан қабыллаў, қайнатылмаған суўды ишиў кеселлениўге себеп болыўы мүмкин. Кеселлениўшилик көбирек шөлкемлескен коллективтеги, яғный бақша ҳәм мектеп балалары арасында көбирек ушырасады. Шыбынлар кеселликтиң жуғыўында үлкен рол ойнайды. Бир дана шыбынның өзи миллионлаб қозғатыўшыны услауы мүмкин.  Организмге вирус түскеннен кейин кеселлик бирден басланбайды, вирус көбейеди, бул дәўир кеселликтиң жасырын дәўирине туўры келеди. Бул жасырын дәўири 3 ҳәптеден 6 ҳәптеге шекем даўам етиўи мүмкин. Кеселлик ҳәлсизлик, иштейдиң пәсейиўи, кеўил айнып қусыў, даретиниң ақ реңге өзгериӯи ҳ.т.б. белгилер менен басланады ҳәм кеселликтиң сарылық дәўирине яғный ҳәўиж алыў дәўирине өтеди. Бунда көздиң, териниң сарғайыўы басланады. Сарғайыў дәўири 1-2 ҳәптеге шекем даўам етеди. Гейде сарылық белгилери анық болмаўыда мүмкин. Вируслы гепатит А кеселлигиниң сарылық белгилерсиз жеңил формада яки басқа кеселлик белгилери (температураның көтерилиӯи тымаӯ белгилери,иш кетиӯи белгилери) менен кешетуғын турлери көбирек ушырайды. Кеселликтиң жасырын ҳәм басланғыш дәўири әтираптағы адамлар ушын жүдә қәўипли болады. Наўқас өзи билмеген ҳалда шаңарақ ағзалары ҳәм жақын қатнаста болған адамларға кеселликти жуқтырып алады. Наўқас денесиндеги сарылық өтип кеткенге шекем көбирек суйықлық ишириў тийис. Сыпатлы емлеў ушын шыпакер көригинен өткерилип, емлеўханада емлениў тийис. Наўқас ем алып атырған ӯақытта ҳәм емленип болғаннан кейин диета (майлы аўқат, газлы суў, ашшы, шокалад ҳ.т.б. мүмкин емес) сақлаў керек болады.  Диета дурыс сақланса, баўыр зорықпайды ҳәм тез өз функциясын тиклейди. Кеселлик жуғыўының алдын алыў ушын:

  1. Аўқатланыӯдан алдын ҳәм ҳәжетханаға барғаннан кейин қолды сабынлап жуўыӯ.
  2. Мийуе-палыз өнимлерин жуўып жеў.
  3. Қайнатылған суў ишиў.
  4. Балалардың қолын, ойыншық ҳәм басқа затларды аўзына салыўын тыйыӯ.
  5. Ҳәжетханаларды тез-тез зәрерсизлендириў, шыбынлардың көбейиўиниң алдын алыў.
  6. Азық-аўқат затларын ҳәм ишимлик суўларын ашық қалдырмаў тийис.

Ҳәзирги дәӯырде вируслы гепатит А кеселлигине қарсы вакциналар бар болып, бул вакцина жүдә көп шет мәмлекетлерде ислеп шығарылған ҳәм нәтийжели екенлиги эпидемиологиялық тажрийбелерде дәлилленген, әмелиятта қолланылып атыр. Өзбекстанда бул вакцина эпидемиологиялық көрсетпелерге қарата профилактика мақсетинде ислетилмекте.