Қуяш нурының зыянлы тәсиринен сақланың!

Қуяш урыӯы-қуяш ыссылығының тәсири нәтийжесинде бас мий функциясының бузылыӯы менен байланыслы паталогик жағдай есапланады. Бундай жағдай денениң артықша муғдардағы ыссылықты басқара алмаўы, өзин жетерли дәрежеде суўыта алмаўы ақыбетинде келип шығады.Нәтийжеде организимде тер ислеп шығарыў системасының бузылыўы менен бир қатарда қан айланыў системасының функциясы бузылады, қан тамырлар кеңейип, пүткил денедеги қан айланыў пәсейеди.
Қуяш урғандағы пайда болатуғын белгилер:бас аўырыўы, кеўил айныўы, қайтарыў, бийхал жағдайға тусип қалыўы сыяқлы белгилер болыўы мүмкин. Ҳаўада ығаллық көрсеткиши төмен болса бул белгилер жәнеде күшейеди. Қуяш урыўының жеңил, орта хам аўыр дәрежелери бар.
Жеңил дәрежесинде ҳәлсизлик бас аўырыўы, кеўил айныўы, жүрек урыўы ҳәм дем алыўдың тезлесиўи, көз қарашығының кеңейиўи гүзетиледи.
Орташа дәрежесинде ҳәрекетлердиң кескин кемейиўине алып келиўши ҳәлсизлик, кеўил айныўы ҳәм қусыўға алып келиўши күшли бас аўырыў, мий айланыўы, қулақ питиўи, шайқатылып жүриў, ўақты-ўақты менен есинен танып қалыўы, мурыннан қан кетиўи, дене температурасының 39-40 0 дәрежеге шекем көтерилиўи гүзетиледи.
Аўыр дәрежедеги қуяш өтиўи адамда бирден басланады. Онда адамның биринши жүзлери қызарып, кейинен аппақ ҳәм көгерип кетеди, булшық етлер тартылады.
Наўқастыӊ көзине ҳәр қыйлы нәрселер көринеди. Денениң температурасы 41-420қа шекем көтериледи. Ақыбетте наўқасланған адам аўыр ҳәлсизлик ҳалатына түсип, киши ҳәм үлкен дәретлердиң кетип қалыўы гүзетиледи. Ең ашынарлысы аўыр дәрежедеги қуяш өтиўинде 20-30 % жағдайда өлим менен жуўмақланады.
Қуяш урыўынан сақланыў ушын бириншиден басты қорғаў керек, бунда ақ реңдеги тәбиий маталардан бас кийимлер кийиў, көзди қуяш нурынан сақлаўшы көзәйнеклерден пайдаланыў тийис. Сондай-ақ қуяш астында , шомылыў әсиресе қуяштың ең күшейген ўақты 1200-1700 ге шекемги дәўирде узақ ўақыт жүрип қалмаў керек. Қуяш нурларынан пайдаланғысы келген адамлар 15-20 минуттан асырмай салқын саяда дем алыўлар менен алмастырып 2 сааттан артық созбаў керек. Қуяш нурларынан пайдаланыўды азанғы ҳәм кешки ўақытларда, аўқатланғаннан соң кеминде 1-сааттан кейин әмелге асырған мақул.
Күнниң ыссы ўақытларында көп аўқат жеместен көбирек сүт-қатық, овощ-палыз өнимлеринен пайдаланған мақул. Әсиресе организимдеги суў муғдарын услап турыўға ҳәрекет етиў керек. Күнине 3 литр муғдарында газсиз минерал ишимлик суўлар, арнаўлы дузлы еритпелер (айран, қатық) ишип жүриў керек. Денениң ашық жерлерин ўақты-ўақты менен ығалланған материал менен сүртип турылса қуяш урыўынан сақланасыз.
Буннан басқа қуяш нурларынан тәбийғый ҳәм синтетик крем, косметик затлар болып, олар А ҳәм Б ультрабинафша нурларынан сақлаў бойынша парықланады. Бундай қуяштан сақлаўшы затлар фотопротекторлар деп аталады.
Адамлардың ҳәдден тысқары ыссы қуяш астында жүриўи териниң саратан (рак) кеселлигине ушыраў қәўпин туўдырады.
Қуяш нуры урғанда биринши медициналық жәрдем көрсетиў; кеселликтиң биринши белгилери пайда болғаннан жәбирлениўшиге биринши медициналық жәрдем көрсетиў лазым. Наўкасты сая-салқын, ҳаўа өтип турған, адамлар көп жыйналмаған жерге алып шығыў керек. Наўқасты горизантал ҳалаттта жатқызып, аяқларын бираз көтерип қойыў, таза ҳаўа келиўин тәминлеў ушын желпип турыў зәрур. Мойын ҳәм көкирегинде қысып турған кийимлерин жаздырып, илажы болғанша муздай суўға батырылған материалды наўқастыӊ бетине, көкирегине басыў керек.
Наўқасқа биринши медициналық жәрдем көрсетиў менен шекленбестен, тезлик пенен «Тез жәрдем хызметин» шақырыў керек. Себеби қуяш нурынан кеселленген адамда нерв, қан айланыў ҳәм организимдеги басқа бир қатар биохимиялық реакциялардың тиклениўи ушын бир неше күн емлеўханада жатып емлениўи керек болады.

Қоңырат районлық Санитария-эпидемиологиялық
тынышлық ҳәм жәмийет саламатлығы бөлими
санитария врачы: Абдраманова Замира