Botulizm- jane bir qawıpli, mawsim keselligi

Azıq-awqat  o’nimlerinnen  zaxarleniwlerdin’ ishinde ju’da awır keshetug’ın keselliklerden biri botulizm.Botulizm tayaqshası anaerob, yag’nıy kislorodsız sharaytta o’setug’ın mikroblar boladı. Bu mikroblar spora (qabıq) payda etiw qasyetine iye bolg’anı sebepli sırtqı ortalıq  ta’sirlerine ju’da shıdamlı bolıp, qaynatqanda da o’lmeydi, 120 gradus temperaturada  30 minut, sporası 20 % zıyansızlandırıwshı formalin ta’sirinde 24 saatta nabıt bolıwı  mumkin. Bul mikrob toksini asqazan-ishek shiresi ta’sirinde o’z ku’shin joytpaydı, ol qang’a sorılıp, adam organizmin zaharleydi. Botulizm bakteriyası sırtqı ortalıqta qurg’aq sharaytta, topıraqta uzaq jıllar saqlanadı.

Botulizm keselligi tıykarınnan u’y sharaytında jaqsı  tayarlanbag’an  balıq ha’m go’sh, miywe konservaların jew na’tiyjesinde kelıp shıg’adı. Xalıq arasında botulizm menen keselleniw tıykarınnan noyabr ayınan baslanıp, may ayına shekem, yag’nıy  u’y sharaytında jaqsı  tayarlanbag’an  konserva o’nimlerin paydalanıw dawirinde ushrasadı.

Keselliktin’ klinik belgileri tosınnan  baslanıp, nawqaslar kesellik baslang’an waqıttı  ayrım jag’ıdaylarda anıq aytadı. Botulizm halsizleniw, bas awırıwı, awız qurıwı menen baslanadı. Sonın’ menen birge kewil aynıwı, qusıw, bas aylanıwı ha’m 1-2 marte  ishtin’ suyıq ketiwi sıyaqlı belgiler qisqa waqıt gu’zetiledi. Bunnan tısqarı, to’s suyegi artında awırıw gu’zetilip, tez-tez kekiriw payda boladı.

Usı orında qarında awırıw ha’m dımlanıw halları da ushıraydı. Qusıw ha’m ish ketiwi qısqa waqıt dawam etip, nevrologik belgiler baslang’anınan son’ a’dette  toqtaydı. Ko’z aldında ”duman”, ”parde” payda bolıwı, bir  buyumnın’ ekew bolıp ko’riniwi, ko’z tarawının’  hareketi sheklenip, qarashıqlar ken’eyiwi, jutınıwdın’ qıyınlasıwı yaki ulıwma a’melge aspay qalıwı, awır  jag’daylarda  bolsa nawqastın’ gapine tu’sinip bolmaslıq  sıyaqlı keselliktin’  nevrologik belgileri anıq ju’zege shıg’adı.

Botulizm menen  keselleniwdin’ aldın alıw ushın to’mendegilerge  qatan’ amel  qılıw kerek boladı:

– Azıq-awqat dukanınan go’sh, balıq, zamarıq ha’m miywe konserva o’nimlerin satıp alıwdan aldın, sol o’nimlerdin’  jaramlılıq ha’m kapalat sertifikatları bar ekenligine itibar berin’;

– Dukanlar ha’m bazarlardan saqlaw mu’ddetleri o’tken, sertifikatı joq, idislarının’ pu’tinligi buzılg’an, qapqaqları isken, konserva o’nimlerin satıp alman’;

– O’zin’izde ya’ki jaqınlarin’ızda keselliktin’ joqarıdag’ı belgilerin sezseniz, tezlik penen en’ jaqın emlewxanag’a mu’rajat etiwdi este saqlan’. Emlewxanada o’z waqtında ko’rsetilgen meditsinalıq ja’rdem  nawqastın’ sawalıp ketiwine imkan beredi.

 

 

Otabek Allaniyazov   Qanlıko’l rayonı SET ha’m JSB vrash epidemiolog.