«Тышқан дәри, бүрге дәри бар…» Ямаса химиялық дәрилерден қәўипсиз пайдаланып атырмызба?

Ҳәр сапары базар жайларда айырым инсанлардың қолларында түрли зәҳәрли дәрилерди услап, «тышқан дәри, бүрге дәри бар…», деп бақырып жүргенлигин көремиз. Басқаларды билмедим да өзим ден саўлықты қорғаў тараўына жақын болғаным ушын, бул сыяқлы ҳәрекетлерге санитариялық көз қараста қарайман. Себеби, бундай зәҳәрли дәрилер саўдасы арнаўлы орынларда, арнаўлы қәнигелер тәрепинен қадағалаў астында алып барылыўы кереклигин жақсы билемиз. Жасыратуғыны жоқ үйлерде әсиресе, жер жайларда түрли кемириўшилер, насекомалар, нангөреклер (таракан) ямаса күн ысығаннан майда қумырсқалар пайда болыўы тәбийий ҳал. Биз олардан тез қутылыўдың ҳәрекетин излеп, дус келген жерден ямаса жоқарыда айтқанымыздай базар жайдағы «сатыўшылардан» химиялық қоспалардан таярланған қадақланған пор, суўға араластырып себетуғын ҳәмде унтақлы дәрилерди сатып алып, пайдаланамыз. Бул дәрилерди пайдаланыў тәртибин өнимлерди сатып атырған сол «сатыўшы» көрсетпеси ямаса дәрилер сыртындағы этикеткасында жазылған қолланбалар тийкарында ислетемиз. Бирақ бул химиялық қоспалардан таярланған дәрилер қаяқлардан алып келингенин ҳәм инсан организимине тәсири қандай екенлигин қәниге болмағанлықтан оған итибар бере бермеймиз. Негизинде бул дәрилерди тийисли қанигилер тәрепинен, арнаўлы қорғаныў кийимлери жәрдеминде қолланыў керек. Айырым пуқаралар базар жайдан алып келген дәрилерди үйинде лыққа толы шаңарақ ағзалары бола турып, дәстүрхан әтирапында отырып ақ, «қумырсқалар көбейип кетипти», деп бул порларды стол әтирапына, полларға сызып қоятуғыны турмыста көп ушырасатуғын жағдай, Бул дәслеп үйдеги кишкене жастағы балалардың саламатлығына кери тәсир ететуғынын биз умытып қоямыз яки болмаса усы дәрилерди қадағалаўсыз қалдырып дус келген жерге таслап кетемиз. Бул кишкене қызығыўшаң балаға жақсы ермек болары сөзсиз, себеби, балалар затларды қоллары менен услап, жабық турған болса, ашып көргиси келеди ҳәм ҳәттеки билмей жеп қойыўыда мүмкин. Усының нәтийжесинде химиялық қоспалардан таярлаған дәрилер бала оганизимине түскен соң, өзиниң тәсирин көрсетеди. Бул арадан көп өтпей ақ, дәслеп балада қайтарыў, иш өтиўи ҳәм басқада белгилерди пайда етеди. Балада усындай белгилер пайда болғанын көрген ата-аналар жақпайтуғын зат жеп қойған «отравление» болған екен, деп дәслеп өз билгенинше дәриханадан «аптекши» ниң усынысы менен дәрилер әкелип балаға береди ҳәм ўақыттан уттыратуғыны да өмирде ушырасатуғын жағдай. Балада қайтарыў белгилери тоқтамағанын ҳәм тәўир болмағаннан кейин ата-аналар тез жәрдем хызметине ҳәм емлеўханаға мүрәжат етеди, емлеўханада шыпакерлер тәрепинен сорастырыўлар ўақтында ата-аналар баласына (балаларына) жеген аўқаты организимине жақпаған шығар яки дүкәннан қадақланған зат сатып әкелип берип едим, мүмкин соннан зәҳәрленген шығар, деп ҳәр нәрседен гүманланып шыпакерге түйирли нәрсе айта алмайды. Ең ашынарлысы емлеўханада балаға тийисли дәриллер салынып, «баламның ден саўлығы қәлипине келди», деп айрым ата-аналар «балама емлеўхана жақпай атыр, жылай береди, қалған дәрилерди үйде қабыллаймыз», деп емлеўханадан шығып кетиўи жағдайларыда ушырасады. Бул болса, зәҳәрлениўден толық емленбеген бала саламатлығына қәўип келтирери, оның ақыбетлери көп ўақытқа сақланып қалыўы медицинада көп ушырасатуғын жағдай.

Жоқарыда келтирип өтилген унамсыз жағдайлардың алдын алыў, ең дәслеп өз қолымызда оның ушын ҳәр бир инсан қәўипсизлик қәделерин сақлаўы керек.

Ҳүрметли пуқаралар!

Үйиңизде пайда болған кемириўши, насекома, таракан ямаса қумырсқаларды жоқ етиў иләжларын көриў ушын санитария-эпидемиологиялық тынышлық ҳәм жәмийет саламатлығы хызметиниң аймақлардағы бөлимлерине яки тийисли хожалық есабындағы дезинфекциялық мәкемлерге ҳәмде онда хызмет етип атырған маман қәнийгелер менен мәсләҳәтлесиў мақсетке муўапық болады.

Қарақалпақстан Республикасы санитария-эпидемиологиялық тынышлық ҳәм жәмийет саламатлығы басқармасы аўқатланыў гигиенасы бөлими меңгериўшиси

Б.СИГАЕВ