Ишимлик суўының адам организмине әҳмийети!

Ыссы мәўсим күнлеринде адам организми терлеў арқалы дене температурасын турақлы сақлаўға ҳәрекет етеди. Бул терлеў процессинде организмнен артықша суў ажыралып шығып, организм суўсызланып, шөллеў сезими пайда болады. Алымлар тәрепинен организмдеги суўдың улыўма муғдарының 1 % ти жоғалғанда адамда шөллеў сезими пайда болып, 5 % ти жоғалғанда адам аўыр кома жағдайына түсип қалатуғынлығы анықланған. Ең баслысы суў затлар алмасыўындағы ең әҳмийетли орында турып, суў арқалы организмде барлық химиялық реакциялар жүрип отырады. Сол себепли адам организми суў-электролит тең салмақлығын сақлаў, зат алмасыў процессин қоллап-кўўатлаў ҳәмде дене температурасын оптимал дәрежеде сақлаў ушын суўға талапшаң болып келеди. Бирақ қабыллап атырған суўларымыздың қаншелли сапалы ҳәм қәўипсиз болыўы туўрыдан-туўры саламатлығымызға байланыслы.

Ыссы күнлери барлығымызға сыр емес, шөллегенимизде дус келген салқын ишимликлер сатыў орынларынан өз мүтәжлигимизди қанаатландырамыз. Бирақ қабыллап атырған өнимимиздиң қаншелли сапалы ҳәмде қәўипсизлиги ҳаққында бираз болсада ойлап көрмеймиз.

 

Салқын ишимликлерди ислеп шығарыў, сақлаў, тасыў ҳәмде тарқатыў процесслеринде санитария-гигиена қағыйдларына, технологиялық избе-изликке әмел етилмегенде, сатыўшы хызметкерлердиң мәжбүрий медициналық көриктен өтпестан саўда хызметин көрсеткенде өним арқалы өткир асқазан-ишек кеселликлер, жуқпалы кеселликлер қозғатыўшыларын тарқалыў қәўипи пайда болады. Әсиресе ыссы күнлери әпиўайы жеке гигиена қағыйдаларын сақламай, ҳәжетке барған соң қолларын жақсылап жуўмаған саў-саламат сатыўшыда, патас қоллары арқалы өткир асқазан-ишек кеселликлери қозғатыўшысы болған патоген (кеселлик қозғатыўшы) ишек тақшаларын тарқатып отырыўы мүмкин. Яки пайдаланылған стакан тийисли тәртипте жуўылмаўы ақыбетинде, кесел адамнан яки кеселлик қозғатыўшысын тасыўшы адамлар, патас қоллар арқалы да өткир асқазан-ишек кеселликлери, жуқпалы кеселликлер қозғатыўшыларын жуқтырып алыў қәўипи пайда болады.

Водопровод суўын тазалап бериўде водопровод тармағынан насос арқалы суў (100-500-1000л) бачокларға алынады, суў тазаланып берилгенде фильтрлерден өткериледи. Насоз арқалы алынған суў 1-кварцлы фильтр (грубый очистка) қурылмасына барады. Бул фильтрде суўдың қурамындағы ылайлар, қумлар усланып қалынады. Соңынан 1-фильтрден шыққан суў 2-көмирли фильтр қурылмасына өтеди. Бул фильтрде суў ҳәр қыйлы ийислерден тазаланады. Ҳәмде суў 3-мембраналы фильтрға өтеди, бул фильтрде суўдың қурамындағы химиялық қатты дузлардан тазаланып бактериоцид тәсир етеди.

Тазаланған ишимлик суўын жеткерип бериўде пайдаланған фильтрлер суўдың қурамына қарап 1-2 ҳәптеде 1 мәрте лимон кислотасы менен тазаланып турылады.

Фильтрлер 3-4 жылда 1 мәрте алмастырылып турылады. Тазаланған ишимлик суўын халыққа жеткерип бериўде қурылма саатына 15 литрден-100 тн ға шекем жеткерип бериў қуўатлылығына ийе. Тазаланған ишимлик суўы избе-изликте тазаланып турылса ишиўге жарамлы болады. Қарақалпақстан Республикасы шәраятында ишимлик суўы бәҳәр айларында суўдың қурамында суўдың қаттылығы Мәмлекетлик стандартларда нормадан жоқары болса халық арасында бүйрек өт жоллары кеселликлерин келтирип шығарыў қәўпи жоқары. Лекин бул ишимлик суў менен халықты толық тәмийинлеп бериў мүмкиншилиги жетерли дәрежеде емес.

Тазаланған суў сынамаларына лабораториялық тексериўлер өткерилип көрилгенде O᾿zDst 950-2011 “Ишимлик суў” Өзбекстан Республикасы Мәмлекетлик стандарт талапларына жуўап бериўи анықланған.

  • көше бойларында ҳәм басқада белгиленбеген орынларда сатылып атырған шөлбасыўшы, салқын ишимликлерди сатып алмаў ҳәм қабылламаўды;
  • қуяш нуры түсетуғын шәраятта сақланған, үй шәраятында полиэтилен ыдысларда бастырылған салқын ишимликлер, қәўипсизлиги кепилленбеген, жеке пуқаралар тәрепинен белгисиз шәраятта таярланып стандарт талапларына жуўап бермейтуғын ыдысларға салынған түрли ишимликлерди (ерик шербети, айран, гөже, морс, квас ҳ.т.б) қабыллаўдын сақланыўды;
  • салқын ишимлик сатыў ушын турақлы орын ажыратылған, сапасы ҳәм қәўипсизлигин тастыйықлаўшы ҳүжжетлери бар болған, стандарт ыдысларда, тек ғана бир мәртелик ыдыслар арқалы сатылып турған орынлардан сатып алыўды;
  • Сизде яки жақынларыңызда өткир асқазан-ишек кеселлиги сыяқлы белгилер (иш аўырыў, кеўил айныў, қайтарыў, иш өтиў ҳ.т.б) ушырасса, дәрҳал жақын турған емлеў-профилактика мекемелери яки тез жәрдем хызметине жолығың!

Сизиң саламатлығыңыз қәдири ең әўеле Өзиңиз ҳәмде жақынларыңыз ушын ҳәмме нәрседен жоқары!

 

Қарақалпақстан Республикасы

СЭТҳам ЖС басқармасынын

коммунал гигиена бөлиминиң

санитария врачы                                                                         А.Жолмурзаев.