Балаларды гепатит А кеселлигиннен сақлаймыз!!!

Гепатит А (Боткин кесаллиги, сары аўрыў депте аталады) – бул вирус келтирип шығарыўшы жуқпалы баўыр кеселлиги. Вирус адамнан-адамға тиккелей қатнас арқалы жуғады. Буннан тысқары, патасланған азық-аўқат ҳəм суў инфекция дереги болыўы мумкин. Вирус организмге түскеннен соӊ баўыр клеткалары-гепатоцитлар билирубинди қайта ислеў ҳəм оныӊ өт жоллары арқалы ажралыў кəбилийетин жоғалтады. Қанда бирирубин дəрежеси кескин көтериледи, нəтийжеде наўқастыӊ териси ҳəм силекей қабатлары сарғаяды.

Гепатит А əсиресе балалар ушын қəўипли кеселлик есапланады. Себеби ол узақ ўақт даўамында симптомсыз яғний, гепатит белгилери жузеге келмейди. Натийжеде наўқас өз кеселлигиннен хабарсыз, инфекция дереги болып қалады.

 

Кеселликти қандай жуқтырыўы мумкин?

 

Кеселликтиӊ тийкарғыннан патасланған қоллар ҳəмде тазаланбаған суў арқалы бир баладан екинши балаға өтеди. Мысалы, суў бассейини яки ашық суў дереклериннен аўызға тосыннан кириўи кеселлик белгилериниӊ пайда болыўына алып келиўи мүмкин. Мектепте болса ручка тислеў яки басқа балалардыӊ ыдысыннан суў ишиў əдети бар балалар жуқтырыў итималы жоқары қəўипли группаға киреди. Соныӊ ушында гепатит А ға қарсы гүресиўде еӊ жетекши қурал бул жеке гигиена қағийдаларына əмел қылыў есапланады.

 

Кеселликтиӊ дəслепки белгилери қандай?

 

Гепатит А ниӊ инкубацион яғний жасырын дəўири 15 күннен 35 күнгеше даўам етиўи булда кеселликке тəн  қасийет есапланады. Себеби вирус балаларда кеселликтиӊ биринши белгилери пайда болыўыннан 10-11 күн алдын денеден ажрала баслайды. Наўкасланған бала хешқандай клиник белгилерди сезбейди бырақта, əллеқашан жанындағы дослары ушын кеселлик дереги болып үлгерген болады. Кеселликтиӊ дəслепки басқышы симптомсыз болыўы яки ОРВИ белгилерине уқсас болыўы мүмкин. Ҳəлсизлик, иштейдиӊ жоғалыўы, мурын ағыўы, бас аўрыўы ҳəм кеўил айныўы белгилери наўқасты 1 яки 2 хəмте даўамында бийзада кылыўы мүмкин. Бундай жағдайда шамаллаўда қолланылатуғын əпиўайы дəрилер жəрдем бермейди ҳəмде балаға не болғанлығын анықлаў ата-анаға кыйыншылық туўдырады.

Кеселликти ерте басқышында анықлаўдыӊ еӊ жақсы усылы бул лаборатория тексерилиў есапланады. Гепатит А раўажланыўыныӊ тийкарғы көрсеткиши қандағы билирубинныӊ дəрежесиниӊ артыўы есапланады.

Кеселликтиӊ өткир басқышында температураныӊ 39 С о қа көтерилиўи, қайтарыў, диарея көриниси менен тəрипленеди. Балалар териде қышыў ҳəм баўыр тəрепте оӊ қабырға астында өткир аўрыў менен шикаят қылады. Киши дəрет тойғын қызыл реӊде ал үлкен дəрет болса ақ реӊге айланады. Бирнеше күннен кейин температура пəсейип кеселликтиӊ кейинги басқышы яғный териниӊ ҳəмде көз склерасыныӊ сарғайыўы жүзеге келеди. Бул басқыш еки ҳəптеден  еки айға шекем даўам етиўи мүмкин.

 

Кеселликтиӊ алдыӊ алыў илəжлары қандай?

 

Гепатит А сияқлы кеселликлердиӊ еӊ жақсы алдын алыў бул жеке гигиенаға əмел қылыў есапланады.

Кеселлик вирусы адам организмине аўыз арқалы қайнатылмаған суў ишиў, мияўе ҳəмде палыз егинлерин балаларға жақсылап жуўмастан бериў хəмде бул кеселлик пенен аўырған наўқас пайдаланған ыдыс-табақ, сүлги, жастық, кийим ҳəмде ойыншықларын  пайдаланғанда жуғыўы мүмкин. Сонылқтан балаларды жаслығыннан  жеке гигиена қағийдаларына əмел қылыўға үйретиў, қолларды сабынлап жуўыў, мийўе-палыз егинлерин жуўып қабыл қылыў, балалар бармақлар,ойыншақлар хəм басқада буйымларды аўзына салыўға жол қоймаслық нəтийжесинде инфекцияны жуқтырыў қəўипин минималластырыў мүмкин.

Вируслы гепатит кеселлиги  менен кеселленбеўде еӊ нəтийжели усылы бул вируслы гепатит А кеселлигине қарсы вакцина менен шаншыў болып табылады. Вакцина менен шаншылыў қөбирек 14 жасқа шекемги болған балаларда,солар қатарында бақша ҳəмде мектеп жасындағы балаларды емлеўде нəтийжели тəсирге ийе болады.  Балаларды 1 мəртебе бул вакцина менен шаншыў арқалы оларда вируслы гепатит А кеселлигине қарсы 6 жылдан 15 жылға шекемги болған мүддетте имунитеттиӊ пайда болыўына алып келеди.

Хəзирде бул вакцина миллий шаншыў календарына кирмегенликтен ата-аналардыӊ өз есабынан төлем өткериў жолы арқалы əмелге асырылады. Демек, перзентлеримизди бир мəртелик вакцина менен шаншыў арқлаы узақ муддетке олардыӊ саламатлығын кепиллеп берген боламыз. Егерде өз перзентлериӊизге вакцина алыўды режелестирген болсаӊыз өзиӊиз жасап турған аймақтағы поликлиника яки Санитария-эпидемиологиялық тынышлық ҳам жамийет саламатлығы басқармасына хабарласыўыӊыз мүмки.

 

 

Қарақалпақстан Республикасы Санитария эпидемиологиялық-тынышлық ҳəм жəмийет саламатлығы басқармасы, эпидемиология бөлими эпидемиолог врачы А.Джумамуратов