Не ушын гриппке қарсы вакцина менен шаншылыўымыз зәрур?

Грипп – бул кеселленбей турып алдын алыў мүмкин болған кеселлик. Грипп кеселлигиниң профилактикасында нәтийжелирек, қолай ҳәмде қәўипсизрек болған усыллардан бири бул кеселликке қарсы заманагой вакциналар болып табылады.

Ѳз ўақтында ҳәмде туўры дозаларда қолланылған гриппке қарсы вакциналар балаларды ҳәмде ересек адамларды кеселликтен 95%ке шекем қорғай алады. Вакцина менен шаншылған инсән кеселликке шанлынған тәғдирде да ол кеселликтиң аўыр асқыныўларынан қорғалған болады. Соның менен бир қатарда кеселлик те жеңилрек ѳтеди.

Гриппке қарсы вакцина қандай аҳмийетке ийе?
Ҳәзирги күнде вакциналардың жаңа әўладлары жаратылған болып, олар әмелиятта қолланыўға ҳеш қандай қарсы кѳрсетпелерге ийе емес ҳәмде инсәларда кушлирек иммунитет пайда ете алыў қабилийетине ийе есапланады. Бул вакциналар арқалы балаларды ҳаттеки 3 жастан баслап емлеў мүмкин. Жаңадан жаратылған ҳәмде ҳәзирде қолланыўдағы вакциналар ҳалқ аралық стандартларға жуўап бере алады ҳәмде шаншылған инсәнларды 90-95%ке шекем кеселликтен қорғайды.
Кеселликтиң мәўсимлик кѳтерилиўи алдынан гриппке қарсы беккем иммунитеттиң пайда болыўы ушын бир мәртелик шаншылыўдың ѳзи жеткиликли болады. Әдетте иммунитет вакцина менен шаншылғаннан соң 2-3 ҳәптеде қәлиплеседи.

Вакциналар ден саўлыққа кери тәсир кѳрсетиўи де мүмкин бе?

Кѳпшилик ата-аналар ҳәмде ересек адамлар вакциналар ден саўлыққа кери тәсир кѳрсетеди яки вакциналардан ҳеш қандай пайда жоқ деген натуўры пикирлери менен ѳзлерин яки перзентлерин кеселликке қарсы шанштырыўдан бас тартады.

Бул пикирлер ойлап табылған болып, негизинде вакциналар қәўипсиз ҳәмде аўыр ақыбетлерге себеп болмайды. Болған жағдайда да тек ғана вакцина шаншылған орында қызарыў ҳәмде ден температурасының бираз кѳтерилиўи гүзетиледи ҳәмде бул белгилер
2-3 күнниң ишинде ѳтип кетеди.
Егерде вакцина менен шаншылған инсән кимлердендур кеселликти жуқтырып алған жағдайда да кеселлик жеңил формада, асқыныўларсыз кешеди.

Не ушын ҳәр жылы гриппке қаршы вакцина менен емлениў керек?

Айрым инсәнлар ѳткен жылда грипп кеселлигине қарсы емленген вакцинасы усы жылда да тәсир кѳрсетеди деген пикир менен кеселликке қарсы қайта емлениўден бас тартады.

Ал, ҳақыйқатында болса ҳәр жылы вакцина менен қайта емлениўимиздиң 2 себеби бар болып, олар тѳмендегилер:
– бириншиден, вакциналардың қурамы вирустың штаммына қарап вакциналарды ислеп шығарыўшылар тәрепинен ѳзгертилип турылады;
– екиншиден, шаншылғаннан соң кеселликке қарсы пайда болған иммунитеттиң сақланыўы мүддети бир неше айдан кѳби менен бир жылға шекем даўам етеди.

Шыпакерлер биринши нәўбетте кимлерге грипп кеселлигине қарсы шаншылыўды усыныс етеди?
Шыпакерлер тәрепинен биринши нәўбетте ѳкпениң, жүрек қан-тамыр системасының созылмалы кеселликлери бар болған наўқасларға соның менен бирге туўма ҳәмде арттырылған иммун жетиспеўшилиги бар болған наўқасларға, қантлы диабет, бүйрек, баўыр кеселликлери бар болған наўқасларға ҳәмде артықша дене салмағы бар болған инсәнларға шаншылыўды усыныс етеди.

Жоқарыдағылардан тысқары, ҳалқ пенен тығыз қатнаста болыўшы айрым кәсип ийелери медицина қәнийгелери, аптека хызметшилери, тәрбияшы ҳәмде педагоглар, коммунал-ислеп шығарыў тараўы қәнийгелери, жәмийетлик транспорт басқарыўшылары, балалар шѳлкемлерине барыўшы балалар, ҳәмиледарлар ҳәмде әскерий хызметке шақырылған шақырылыўшылар да биринши нәўбетте емлениўи тийис есапланады.

Не ушын балаларды гриппке қарсы емлеў әҳмийетли?
Дунъя жүзи бойынша ҳәр жылы грипп кеселлиги менен кеселлениў жағдайлары балалар асрасында кѳп дизимге алынады. Кеселленген балалар ересек инсәнларға қарағанда әтирапқа кѳбирек вирус ажыратады. Емлеўханаға жатқарылған наўқаслардың да 90%тен кѳпшилик бѳлегин балалар контингенти қурайды ҳәмде оларда кеселлик аўыррақ ѳткенлиги себепли стационар шәраятта белгиленген режимде емлениўди талап етеди. Сондай-ақ, кеселлик балаларда ересек инсәнларға қарағанда кѳбирек даўам етеди.
Әсиресе шѳлкемлескен топарларға (балалар бақшалары, мектеплерге) қатнаўшы балалардың кеселликке шалыныў итималлығы жоқары болады. Кеселленген балалар ѳзлери менен вируслары үйине тасып, шаңарақтың басқа ағзаларының кеселлениўине себепши болады.
Шаңарақтағы нәрестелерди (әсиресе 6 айға шекемги болған) грипп кеселлигине қарсы шаншыў имканияты болмағанлығы себепли нәресте менен шаңарақта тығыз қатнаста болыўшы барлық шаңарақ ағзаларын сол қатарда нәрестениң анасын да кеселликке қарсы шаншыў мақсетке муўапық болады.

Кимлерге шаншылыў мүмкин емес?
Егерде шаншылыўды қәлеўши инсәнларда ѳткир вируслы инфекция кеселликлериниң белгилери (тушкириў, жѳтел, температура) бар болса, кеселлик белгилери ѳтип кеткенше шаншылыў мүмкин емес. Себеби усы белгилер менен шаншылған жағдайда кеселликтиң күшейип кетиўине алып келиўи мүмкин. Соның менен бирге созылмалы кеселликлердиң ҳәўиж алыў дәўиринде де ўақтынша шаншылыў мүмкин емес.

Жоқарыда сѳз етилген еки жағдайда да вакциналар менен емлеў кеселликтен саўалғаннан соң 2-4 ҳәптеден кейин яки созылмалы кеселликтиң тынышланыў дәўири басланғаннан соң әмелге асырылады.
Соның менен бирге таўық мәйегиниң белогына аллергик реакциясы болған ҳәмде алдағы жылларда грипп кеселлигине шаншылғанда анықланған аллергик раекциялары бар инсәнларға гриппке қарсы вакцина менен шаншылыў усыныс етилмейди.

Умытпаң! Ҳәр жылғы грипп кеселлигине қарсы емленген вакциналар сизди кеселликтиң асқыныўларына асырайды, емлеўханаларда жатып емлениўиңиздиң алдын алады, ҳәмде кеселлик тарқалыўына ҳәм ѳлимшилик жағдайларының дизимге алыныўына жол қоймайды.

Қарақалпақстан Республикасы Санитария-эпидемиологиялық тынышлық ҳәм жәмийет саламатлығы басқармасы Эпидемиология бѳлими меӊгериўшиси И.Байниязов