Йод жетиспеўшилиги кеселликлери профилактикасында йодланған ас дузлардың орны.

Йод жетиспеўшилиги кеселликлери – бул организмде йод элементи жетиспеўшилиги ақыбетинде жүзеге келетуғын ҳәм унамсыз ақыбетлерге алып келиў менен кешетуғын кеселликлер түсиниледи. Бул кеселиклер арасында ҳалқымыз арасында көп ушырасатуғын кеселлик “Зоб”, яғный қалқан тәризли без кеселлиги есапланады.

Усы орында йод элементиниң инсан организмине әҳимийети ҳәм оның жетиспеўшилиги ақыбетинде жүзеге келетуғын кеселликлер ҳаққында қысқаша айтып өтсек.

Йод элементи саламатлық ушын жүдә зәрүр элементлерден бири есапланады, бул элемент организмде жасқа байланыслы гормонлардың өз ўақтында ислеп шығарылыўында роли үлкен, егер усы элемент жетиспесе гормонлар ажыралып шығыўы бузылады ҳәмде организмде бир қатар кери ақыбетлерге, яғный жас өспиримлерде бойдың пәслиги, пикирлеў қабилетиниң әззилиги, жынысый раўажланыўдың арта қалыў, ҳәлсизлик, итибарсыз болып қалыўы, ересеклерде дем алыўдың қыйынласыўы, шашлардың түсиўи, бас аўырыў ҳ.т.б кери тәсирлерге алып келеди. Йод жетиспеўшилиги әсиресе ҳәмиледар ҳаяллар ушын жүдә қәўипли болып, ҳәмилениң нормал өсип раўажланыўына кери тәсирин тийгизеди.

Күнлик йод элементине болған талап:

  • Емизиўли балалар (0-23 айлық) – 50 мкг;
  • Киши жастағы балаларда (2-6 жас) – 90 мкг;
  • Орта жастағы балаларда (6-11 жас) – 120 мкг;
  • Жас өспирим ҳәм ересек адамлар (12 жас ҳәм ересеклер) – 150 мкг;
  • Ҳәмиледар ҳәм емизиўли ҳаяллар – 200 мкг.

Йод элементин турақлы қабыллаў ушын бизлер йодқа бай азық-аўқатлық затлар (алма, қурма, картошка, гешир, мал гөши, мәйек, балық, помидор, горох, мәш ҳ.т.б) қабыллап барыўымыз ҳәмде эндокринолог көригинен өтип турыўымыз лазым болады.

Йод жетиспеўшилигиниң алдын алыў бойынша мәмлекетимизде тийисли ис-илажлар әмелге асырылып барылмақта. Бул жөнелислерден бири күнлик аўқат таярлаўда пайдаланылатуғын ас дузын йодлаў болып есапланады. Бул усыл арзан ҳәмде күнде пайдаланылатуғын азық-аўқат болғаны ушын ас дузын йодлаў таңланған.

Қарақалпақстан Республикасы Санитария-эпидемиологиялық тынышлық ҳәм жәмийет саламатлығы басқармасы ҳәм оның аймақлық бөлимлери тәрепинен Өзбекстан Республикасы аймағында ислеп шығарылған, азық-ауқат кәрханалары ҳәмде социаллық мәкеме-шөлкемлер (балалар бақшалары, мектеплер, емлеў профилактика мәкемелери) де пайдаланылып атырған йодланған ас дузларынан сынамалар алынып, лабораториялық бақлаў жумыслары әмелге асырылып барылмақта. 2024-жылдың өткен 3 айы даўамында йодланған ас дузларынан 104 сынама алынып, бул сынамалардың 64 әмелдеги санитария-норматив талапларына жуўап бермеслиги анықланды.

Лаборатория жуўмақлары бойынша талапқа жуўап бермеген ас дузлары белгиленген тартипте пайдаланыўдан алынып, кәрханаға қайта ислеўге жибериледи, ислеп шығарыўшы кәрханаға қарата нызамшылықта белгиленген тәртипте тексериўлер өткериледи.

Бирақ, жоқарыдағы ис-илажлар әмелге асырылыўына қарамастан, айырым “Исбилерменлер ҳәм пуқаралар” тәрепинен нызамсыз рәўиште ислеп шығарылған, ҳеш қандай сапасы ҳәм қәўипсизлигин тастыйықлаўшы ҳүжжетлери болмаған ас дузлары да саўдаға шығып атырғанлығына дус келемиз. Бул дуз өнимлерин лаборатория шәраятында тексерилгенинде қурамында йод элементи жоқ екенлиги, санитария-норматив талапларына жуўап бермеслиги анықланбақта. Бул йодланған ас дузларын нызамсыз ислеп шығарылғанығы жүзесинен тийисли шаралар көрилиўине қарамастан, жасырын тәризде ас дузларын ислеп шығарып саўдаға шығарыў жағдайлары даўам етпекте. Тексериўлер барысында:

  1. Кегейли районы, Халқабад пос. DANIYARMADIYAR ОК 800 гр полиэтилен пакеттеги MUXABBAT 1-сортлы дузы;
  2. Нөкис қаласы, Хожели гүзары DANIYARBIY МПП 800 гр полиэтилен пакеттеги JAYXUN дузы;
  3. Қоңырат районы, Қаратал МПЖ А.Ещанов көшеси н/ж да “ИСЛЕП ШЫҒАРЫЎШЫСЫ НАМӘЛИМ” 700 гр полиэтилен пакеттеги XALOL 1-сортлы дузы;
  4. “МӘНЗИЛИ ҳәм ИСЛЕП ШЫҒАРЫЎШЫСЫ НАМӘЛИМ” 800 гр полиэтилен пакеттеги IDEAL дузы;
  5. Сырдәрья ўәлаяты, Янгиер қаласы, А.Жомий мәҳәллеси “ИСЛЕП ШЫҒАРЫЎШЫСЫ НАМӘЛИМ” 800 гр полиэтилен пакеттеги OLTIN 1-сортлы дузларының муўапықлық сертификатлары, сан-эпид жуўмақлары жоқлығы ҳәмде бул дузлардың қурамында йод элементлери жоқ екенлиги анықланды.

Сонлықтан, Сиз әзийз халқымыздан өзиңиз ҳәм жақынларыңызды йод жетиспеўшилиги кеселликлеринен сақлаў ҳәмде саламатлығын қорғаўда, жоқарыда атлары келтирип өтилген, “MUXABBAT”, “JAYXUN”, “XALOL”, “IDEAL”, “OLTIN” қурамында йод элементи жоқ, сапасы ҳәм қәўипсизлигине кепиллик берип болмайтуғын ас дузларын сатып алмаўыңызды ҳәмде аўқат таярлаўда пайдаланбаўыңызды сорап қаламыз.

Қарақалпақстан Республикасы Санитария-эпидемиологиялық тынышлық ҳәм жәмийет саламатлығы басқармасы мәлимлеме хызмети