Zamarrıqtan záhárleniwden saqlanayıq!

Zamarrıqlardıń tábiyatta 100 mıńnan artıq túri málim bolıp, haywanat hám ósimlikler dúnyasınıń aralıǵında bolǵan bólek topar esaplanadı. Bazı waqıtlarda jewge jaramlı túrleri zavod hám úlken jol átirapında ósetuǵın bolsa hawanı filtrlew esabına jewge jaramsız jaǵdayǵa da keliwi múmkin. Ózbekstanda qalpaqshalı zamarrıqlardıń 170 ten aslam túri málim bolıp, solardan 16 ǵa jaqın túri jewge jaramlı, 7 túri záhárli hám qalǵanları jew ushın jaramsız túrlerge bólinedi.
Diyarımızda báhár hámde gúz aylarında dala-jaylawlar shóplikler hám salma boylarında hár qıylı túrdegi zamarrıqlar óse baslaydı. Bul bolsa, zamarrıq jewdi jaqsı kóretuǵın puqaralar ushın qolay waqıt esaplanadı. Kóshe boylarında, úlken avtomagistral kóshelerde bazı adamlar tárepinen jewge jaramlı hám jewge jaramsız zamarrıqlardı satıw jaǵdayları baqlanadı.
Jew múmkin bolǵan hám záhárli zamarrıqlardı túrlerge ajıratıw júdá quramalı. Kóp jaǵdaylarda olar bir-birine uqsap ketedi. Jewge jaramlı zamarrıqlarǵa aq zamarrıq, qızıl zamarrıq, shampinion hám opyonok kiredi. Záhárli zamarrıqlarǵa: qızıl muxamor, kúlreń muxamor, satanin, sarı jalǵan zamarrıq hám basqaları kiredi. Duzlanǵan yaki marinovka islengen zamarrıqlardı cinklengen ıdıslarda saqlaǵanda da záhárleniw júz beriwi múmkin.
Avtomagistral jol boyları, záhárli birikpeler hám ximiyalıq zatlar saqlanatuǵın skladlardıń átiraplarında ósetuǵın zamarrıqlardan da záhárleniw múmkin. Sebebi mashinalardan shıǵatuǵın iyis-gazler hám záhárli zatlardı zamarrıqlar mochalkaǵa uqsap, óz quramına sińdirip aladı hám bunday jaǵdaylarda jewge jaramlı bolǵan zamarrıqlardan da záhárlenip qalıw múmkin. Jıynalǵan zamarrıqlar jelingende bir yaki bir neshe adamlar záhárlenedi.
Zamarrıqtan záhárlengen waqıtta kesellik belgileri jelingen zamarrıqtıń túrine qarap, tómendegishe kórinedi. Mısalı: qızıl muxamor quramında muskaridin hám muskarin alkaloidalari bar. Qızıl muxamordan záhárlengende kesellik belgileri 1-2 saat ótken soń kórinedi. Nerv sisteması xızmetinde ózgerisler, bul ásirese záhárleniw ushın xarakterli belgi esaplanadı. Bunnan basqa silekey aǵıwı, kóp terlew, kózden jas aǵıwı baqlanadı, tamır urıwı (puls) ástelesedi hám kúshsizlenedi, sandıraqlaw (galyucinaciya), qaltıraw baqlanadı, nawqaslarda ásirese, kóz qarashıǵınıń keńeyiwi yaki olardıń tarayıwı baqlanadı. Nawqaslarǵa óz waqtında medicinalıq járdem kórsetilse, ádette 1-2 kúnnen keyin olar sawalıp ketedi. Kerisinshe shıpakerge múrájaat qılmasa yaki óz waqtında emlew sharaları kórilmese, nawqastıń jaǵdayı awırlasıp, bazıda bul jaǵday ólim menen juwmaqlanıwı múmkin.
Bunday unamsız jaǵdaylardıń ushıraspaslıǵı ushın hár bir adam ádebiyatlardan hám sol temadaǵı maǵlıwmatlardan paydalanǵan halda, záhárli zamarrıqlardan jewge jaramlısı yaǵnıy záhárlenbegenin ajırata alıwı lazım. Bazarlar hám sawda dúkanlarınan zamarrıq satıp almaqshı bolsańız, gigienalıq hám muwapıqlıq sertifikatları hámde veterinariya-sanitariya laboratoriyası tárepinen beriletuǵın maǵlıwmatnamanasın talap etiwimiz kerek boladı.
Húrmetli puqaralar! Qaraqalpaqstan Respublikası Sanitariya-epidemiologiyalıq tınıshlıq hám jámiyet salamatlıǵı basqarması, Sizge hám shańaraq aǵzalarıńızǵa aman-esenlik tilegen halda dala dachalarda, jaylawlarda hám salma boylarında ósken hár qıylı túrdegi zamarrıqlardan jewge jaramlı hám jaramsızların bilmesten teriw hám jew qatań qadaǵan ekenligin eskertedi.Ózińiz hám jaqınlarıńız salamatlıǵın saqlaw óz qolıńızda ekenligin esten shıǵarmań!